Mỗi học sinh là nhà lãnh đạo tương lai  

VỀ VỚI CÕI THU NGUYỄN KHUYẾN

Giữa thu, khi những cánh đồng lúa đã gặt xong chỉ còn miên man rạ và những đầm lầy tím rực hoa bèo tây loang loáng qua cửa kính ô tô lao vun vút trên cao tốc, đoàn học sinh khối 11 trường Newton mới có dịp hối hả đến với cõi thu Nguyễn Khuyến (Trung Lương – Bình Lục – Hà Nam).

Lỡ hẹn với vụ gặt ở vùng chiêm trũng, lỡ hẹn với những ồn ã của ngày nông tang được mùa mất rồi! Cả thầy và trò ngẩn ngơ tiếc! Nhưng niềm vui khi được đến quê hương nhà thơ Yên Đổ, đến với cõi riêng của tiền nhân, ẩn sĩ cuối cùng của văn học trung đại cách đây hơn một thế kỉ vẫn khiến mọi người phấn chấn.

Hơn một giờ đồng hồ, thầy và trò hồi hộp đặt chân đến cổng làng Vị Hạ, rồi qua ngôi đình cổ kính (được dựng từ thời Trần, ngót nghét 7 thế kỷ, là nơi thờ bốn vị thần tôn kính của làng). Nét thân quen của làng quê Việt Nam đổ bóng trên những trang thơ của Nguyễn Khuyến  đây rồi!

Cánh cổng cổ kính với hàng chữ “Môn Tử Môn” (Cửa ra vào của học trò) hiện ra trước mắt. Đây là một lời răn dạy nghiêm khắc và sâu sắc của cụ Nguyễn Khuyến về đạo làm trò. Trước khi vào nhà thầy cho dù là quan lớn hay thứ dân đều phải đúng lễ nghĩa, xuống ngựa, xuống xe đi bộ vào viếng thầy. Cả đôi câu đối “Kỳ duyên dong duy kỳ đồ ly từ/ Thiểu cáo đại khả dĩ dung tư cái” (Vào luyện đức, luyện tài để giúp dân giúp nước, sau đỗ đạt mang võng lọng mời thầy ra) cũng là lời răn dạy của cổ nhân xưa chốn vườn Bùi lịch sử này.

Chắp tay kính lễ trước ban thờ của nhà thơ lớn Nguyễn Khuyến, thầy và trò bồi hồi xúc động và tưởng như cụ vẫn còn đâu đây và chỉ lát nữa thôi, hậu thế sẽ được diện kiến cụ. Đôi câu đối của cụ Dương Khuê tặng cụ  Nguyễn còn in nguyên dấu mực xưa bên cánh cửa đền thờ. Tình bạn tri kỉ của hai người bạn thơ, hai nhân cách sẽ còn mãi với thời gian, với lịch sử của mảnh đất này, của non nước này.

Sau tuần hương, thầy và trò cùng ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của nhà thơ Yên Đổ cho nền văn học nước nhà. Không những thế, kiến thức về địa lí, về lịch sử, về GDCD như được khắc sâu hơn, cụ thể hơn qua lời giới thiệu của thầy cô giáo.

Và đây cũng là dịp để các trò Newton được nghe ông Nguyễn Thanh Tùng (Hậu duệ đời thứ 5 của cụ Nguyễn Khuyến) giới thiệu thêm về nhà thơ, con người Nguyễn Khuyến cũng như lịch sử nhà Từ đường Nguyễn Khuyến. Với giọng nói sang sảng, khúc chiết và đầy tự hào,  ông Thanh Tùng đã đem đến cho học trò khối 11 trường Newton những kiến thức mới mẻ, ngoài sách vở, ngoài tài liệu.

 

Rồi cả thầy và trò ùa đến với lạch nước (tượng trưng cho bút lông) và ao thu (tượng trưng cho nghiên mực), nơi ra đời của chùm thơ thu, nơi khơi nguồn cảm hứng sáng tác của nhà thơ vùng chiêm trũng đất Bình Lục. Mọi người cùng say sưa ngắm cảnh, cùng đàm đạo về bài thơ “Thu điếu “, cùng tủm tỉm nhìn nhau cười khi đứng giữa không gian “vườn rộng, rào thưa khó đuổi gà”, và dạo quanh “ngõ trúc quanh co khách vắng teo”, cùng hít thở không khí mát lành, thoảng hương sen – những đóa sen còn sót lại vẫn rực rỡ trên mặt ao.

Đứng giữa vườn Bùi, giữa cỏ cây, hoa lá, giữa tre, trúc và sự tĩnh lặng … mới thấy Nguyễn Khuyến đã đưa vào thơ tất cả những cảnh thực mà khách tham quan đang chiêm ngưỡng.  

Chúng tôi đứng rất lâu bên bờ ao, bờ lạch  nhà cụ Nguyễn và rất thích thú khi được ghi lại những khoảnh khắc tuyệt vời này vì đứng ở góc nào mắt cũng chạm vào cảnh đẹp !

Loanh quanh mãi, không ai muốn về, dù thời gian đã rất trưa. Nhiều cô cậu học trò vẫn tranh thủ “phỏng vấn” thêm  ông Nguyễn Thanh Tùng, và càng nghe càng khám phá ra nhiều điều thú vị về nhà thơ Yên Đổ. Có bạn ghi âm, có bạn ghi chép, có bạn ghi hình… Thế mới biết, dù đã học xong, thi xong bài “Thu điếu”, nhưng các bạn trẻ Newton vẫn muốn biết nhiều hơn những gì đã học, đã đọc, đã nghe, đã cảm để nâng niu, ngưỡng vọng hơn nhà thơ lớn của làng cảnh Việt Nam, cây bút lớn của văn học dân tộc.

Bịn rịn rời vườn Bùi, thầy và trò cùng chung cảm xúc rất lạ vì “làng quen như thể quê chung vậy” (Tố Hữu) mà sao khi vào thơ Nguyễn Khuyến lại tuyệt vời đến thế!

Hai mươi sáu năm về ở ẩn tại mảnh đất này, khu vườn này, chắc cụ Nguyễn không nghĩ rằng, nơi đây sẽ là nơi tìm về của những ai yêu thơ cụ, ngưỡng mộ tài năng của một con người đức độ như cụ. Giữa cái nắng hanh hao của mùa thu, giữa cảnh ồn ã của cuộc sống sôi động ngoài kia, vườn Bùi của Nguyễn Khuyến vẫn mãi là cõi thu, cõi riêng của “gió thanh lay động cành cô trúc”. Cái khẽ khàng của “sóng biếc theo làn hơi gợn tí” sẽ mãi khẽ khàng chạm vào bất tận của thời gian và khẽ khàng tỏa lan cùng đất trời và lòng người vậy!

Hà Nam, 15 tháng 10 năm 2019

Newton, 26 tháng 10 năm 2019

Người viết : Hà Thị Hòa – Giáo viên tổ Ngữ văn

x

Title